Mindfulness – oosterse wijsheid in een westers jasje

Zomaar een vrijdagmiddag in mei. Het is heerlijk weer en ik heb met een vriendin afgesproken op een terrasje. Ik ben wat te vroeg en heb vast een drankje besteld. Terwijl ik geniet van de zon kijk ik om me heen en zie de oude gevels rond het plein, het frisse groen van de platanen, de bloembakken met hun felgekleurde bloemen, de blauwe lucht met dartelende witte wolken.

Zeker 80% van de mensen om mij heen hebben hun mobiele telefoon in de hand. Ze maken foto’s van elkaar, van hun eten of swipen als een dolle over hun schermpje. Er is virtueel contact in overvloed maar ‘echt’ contact is ver te zoeken. Ze hebben nauwelijks een gesprek met de vrienden waar ze mee gekomen zijn. Voor de mensen aan de andere tafeltjes is al helemaal geen interesse.

Dan zie ik mijn vriendin aankomen. Ze loopt gehaast en rommelt in haar tas. Als ze vindt wat ze zoekt, haar lipstick, stopt ze even bij een etalageruit en stift haar lippen. Dan draait ze zich naar het terras waar ik zit terwijl de lippenstift weer in haar tas belandt. Haar blik dwaalt over de koppen en ik steek mijn hand op. Als ze mij herkent lacht ze en zwaait terug. Met een paar snelle passen staat ze naast mijn tafeltje. ‘Oh sorry hoor, dat ik zo laat ben maar ik moest nog wat afmaken op kantoor…’ Ik knik begrijpend en geef haar een zoen. Ze laat zich zakken op de stoel naast me maar blijft kaars recht zitten en vertelt met veel gebaren wat er die dag allemaal mis ging. ‘.. het begon natuurlijk vanmorgen al dat Justin zijn gymtas niet kon vinden… de kinderen dus te laat op school.. en ik te laat op mijn werk.. en dat rapport moest dus vandaag af…daarna moest ik eigenlijk nog naar de winkel maar ik had echt geen puf meer. Ik heb maar pizza besteld toen ik thuis kwam.. de kids natuurlijk blij .. maar ik voel me wel een slechte moeder hoor.. al dat junkfood.. en dan moet ik zo maar een rondje extra hardlopen…’ Pas als de ober na een paar minuten langskomt om te vragen wat ze wil drinken, zakt ze terug in haar stoel. Ze zucht eens diep en kijkt me vragend aan. ‘Tja, waar heb ik nou zin in?’ Ze ziet de Aperol in mijn hand en bestelt het zelfde.

Stress – wie kent het niet?

De scene die ik hierboven schets is uit het leven gegrepen en voor vrijwel iedereen herkenbaar. We hebben het allemaal druk met leven: werk, gezin, vrienden, hobby’s, huis etc. Daarbovenop komt nog de constante stroom van (digitale) informatie. Met de input die wij tegenwoordig in één dag te verwerken krijgen, kan je 174 kranten vullen. Dat is vijf keer meer informatie dan in 1986. Geen wonder dat iedereen klaagt over stress en dat er steeds meer mensen lijden aan stress gerelateerde klachten zoals slapeloosheid, hoge bloeddruk, hartkloppingen, maag- en/of darmproblemen, hoge spierspanning, verlaagd libido, concentratiestoornis, lusteloosheid, prikkelbaarheid. Wat in het ergste geval, als je maar door blijft rennen, kan lijden tot een burn-out.

Mindfulness helpt tegen stress

Al in 1979 bedacht de grondlegger van de mindfulness in het westen, Jon Kabat-Zinn, het MBSR (Mindfulness Based Stress Reduction) programma ter verlichting van stress, angst, pijn en (chronische) ziekte. Hij combineerde daarin zijn kennis van het Zen-boeddhisme met wetenschappelijk onderzoek door de basisprincipes van aandachtstraining of mindfulness toe te passen in een medische setting. Zijn methode bleek zeer succesvol te zijn en vele positieve effecten te hebben. Om er een aantal te noemen:

  • Bewuster met emoties omgaan
  • Geen/minder stress hebben
  • Meer ontspannen zijn
  • Betere kwaliteit van leven doordat je meer geniet van het hier en nu
  • Betere concentratie
  • Minder piekeren
  • Minder slaapproblemen
  • Versterkt het immuunsysteem

Hoe begin je?

Het werkt het beste als je een cursus of workshop volgt en je een aantal handvaten en oefeningen krijgt aangereikt om je op weg te helpen. Maar je kan het ook prima ‘in eigen beheer’ doen. Begin met iets kleins en alledaags, bijvoorbeeld het doen van de afwas, tandenpoetsen of douchen. Neem er de tijd en rust voor en doe elke handelingen met aandacht. Let op dat moment op je ademhaling en op je zintuigelijke ervaring en voilà.. je bent al mindfull bezig. Het klinkt eenvoudig maar in het begin zal je merken dat je gedachten de overhand nemen en je na drie bewegingen alweer staat te denken over het cadeau voor je schoonmoeder. Dat is niet erg en heel menselijk maar elke keer als je merkt dat je afdwaalt, neem het waar, oordeel niet en concentreer je weer op je bezigheid. Hoe vaker je dit oefent hoe eenvoudiger het wordt om de rust in je hoofd te bewaren.

Mindfuller in het leven staan is vaardigheid. Het is iets dat je veel moet oefenen zoals bijvoorbeeld leren fietsen of piano spelen. Hoe vaker je het doet, hoe makkelijker het wordt en als een natuurlijk onderdeel van je leven aanvoelt.

Met mijn cursisten ligt de focus in eerste instantie op de ademhaling. Door je daar, het liefst een paar keer per dag, een paar minuten bewust van te zijn ontstaat er al veel meer rust. In je lijf en in je leven. Vervolgens kijken we naar de zintuigen. Wat voel je? Wat zie je? Wat hoor je? Wat proef je? Wat ruik je? Dat leert je om je te concentreren, je waarneming te observeren en te voelen hoe het met je gaat. Als je dat eenmaal onder de knie hebt kan je je waarnemingen en gevoelens van een afstandje bekijken waardoor je je niet meer zo meegenomen voelt en het makkelijker wordt om los te laten en te accepteren wat er is. Dit zorgt voor rust in je hoofd.

Is Mindfulness niet vaag of spiritueel?

Op een of andere manier hebben veel mensen nog het idee dat mindfulness een spirituele beoefening is. Dat kan maar is zeker niet noodzakelijk. Wikipedia schrijft erover: Mindfulness is een gemoedstoestand die getypeerd wordt door de bewustwording van de eigen fysieke ervaringen, gevoelens en gedachten, zonder onmiddellijk over te gaan op automatische reacties.

Het is dan wel gebaseerd op het Zen-boeddhisme maar heeft ondertussen zo’n praktische vertaling gekregen naar onze westerse wereld dat er weinig zweverigs meer aan is. Het gaat er in de kern om dat je aandachtig in het leven staat. Als dat voor jou gebeurt met wierook, een Boeddhabeeld en urenlange meditaties, prima.

Ik ben zelf meer van de praktische variant. Door de jaren heen heb ik geleerd hoe ik ‘aandacht’ in mijn leven kan integreren. Bijvoorbeeld door met aandacht een wandeling te maken of een gesprek te voeren met mijn dochter. Ik heb, zoals zo velen, een gezellig druk leven. Een gezin, vrienden, werk, huishouden, hobby’s. De drukte houdt nooit op maar je kan wel leren hoe je daar mee omgaat. Hoe je voor jezelf rust creëert. Dat kan met meditatie maar ook al door kleine, fijne dingen in het leven bewust te zien, te doen, te ervaren en te waarderen. Iedereen kan op zijn eigen manier mindfull zijn.

Mijn weg naar meer mindfulness

In 1995 studeerde ik af aan de faculteit Bouwkunde in Delft. Als eindopdracht ontwierp ik een Japans Theehuis in Nederland. Dit vereiste een doorgronding van de filosofie van de thee ceremonie die mij in contact bracht met het Zen-boeddhisme. Deze leer sprak mij meteen aan en daar heb ik mij sindsdien dan ook verder in verdiept.

Daarna ging ik werken als architect, trouwde, kreeg twee schatten van kinderen en draaide vrolijk mee in de malle molen van het leven. Het was een behoorlijk stressvol bestaan maar ik kreeg het maar niet voor elkaar om de traditionele Boeddhistische leer een natuurlijk onderdeel te maken van mijn leven. Ik had geen tijd (en geen zin, ik geef het eerlijk toe) om elke dag een uur te mediteren. En toen ontdekte ik mindfulness. Een methode om de boeddhistische leer in onze westerse leven te integreren. Hiermee kreeg ik ‘het boeddhisme’ wel in mijn leven gepast. Het was praktisch en ik kon het inpassen in mijn dagelijkse doen. Met kleine stapjes veranderde ik mijn leven van een heksenketel naar een bewuster leven met minder stress.

Ondertussen heb ik een kast vol boeken over dit thema, een aantal trainingen gevolgd en ben ik zelfs opgeleid tot mindfulness-coach. Mijn werk als architect heb ik aan de wilgen gehangen. Ik ben mijn eigen coaching praktijk begonnen zodat ik meer mensen kan helpen met meer aandacht te leven. Door vriendelijker te zijn voor anderen maar vooral ook voor zichzelf ontstaat er veel goeds: minder stress, meer rust, minder piekeren, meer loslaten, minder oordelen, meer ruimte laten voor jezelf en de mensen om je heen, minder moeten en meer genieten.

Dit artikel is ook gepubliceerd in nr 2/2019 van het tijdschrift ‘Anna-Lyse’ van de vrouwenliga Eupen.